Kentsel Projeler

Merkez, sürdürmekte olduğu kentin gelişim tarihi ile ilgili çalışmalarının da katkısı ile kentin geleceğine yönelik projelerin üretilmesine çalışmaktadır. Bu projeler de temel olarak iki ana eksende sürdürülmektedir. Bunlardan ilki, kentin kimliğini vurgulayacak, bütünlüklü bir yaklaşım ile kentsel gelişimi yönlendirecek, mekan ve kentsel yaşam kalitesini yükseltecek stratejik yaklaşımlar öneren kavramsal projeler ve ikincisi de kent bütünü için geliştirelecek/geliştirilmiş kentsel gelişim stratejilerini gözönünde bulunduran, uygulamaya yönelik projeler.

A. Kavramsal Proje Geliştirme

Gerek kentlilerden gelen talepler ve gerekse yerel yönetimlerden gelen istekler doğrultusunda, kentin fiziksel gelişimi için stratejik yaklaşımlar geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

A.1. Mersin Tarihi Kent Merkezi Canlandırma Stratejisi
Proje Amacı ve Hedefi

Mersin Tarihi Kent Merkezi Canlandırma Stratejisi, bir ticaret ve liman kenti olarak Mersin’in, gelişmeye başladığı ondokuzuncu yüzyıldan yirminci yüzyıl ortalarına kadarki kentsel yapısını ortaya koyarak, sahip olduğu kentsel değerlerin yeniden canlandırılmasını amaçlayan bir çalışmadır. Kentin sosyal, kültürel ve ekonomik kalkınmasında önemli bir ivme sağlayacağı düşünülen çalışma ile Mersin tarihi ve ticari merkezinin, bütüncül bir yaklaşımla ele alınması  ile mekan kalitesinin ve kullanım değerinin artırılması hedeflenmektedir.

Böylece, kent merkezinin canlandırılması, ticari fonksiyonların yanısıra kent merkezinin sürekli yaşatılmasına yönelik olarak yeni sosyal ve kültürel işlevler getirilerek, kent ekonomisine önemli bir katkı sağlanacağı düşünülmektedir.

Çalışmada, kentlilerin ve karar mekanizmalarındaki resmi ve sivil tüm paydaşların katılımı esas alınmaktadır.

A.2. Çamlıbel Semt Kimliğini Güçlendirme Projesi
Proje Amacı ve Hedefi

Çamlıbel Semt Kimliğini Güçlendirme Projesi, Mersin’de kendine özgü bir kimliğe sahip olan Çamlıbel semti ve Çamlıbelliler ile başlatılmış, Mersin Tarihi Kent Merkezi Canlandırma Stratejisi’yle yakından ilişkili bir diğer projedir.

Proje kapsamında, ondokuzuncu yüzyıl sonunda kentteki sermaye birikimi ile kentin batısında, deniz kıyısında, düşük yoğunluklu konut alanı olarak gelişmiş bir yerleşim olarak Çamlıbel semtinin, kendine özgü semt kimliğinin güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu hedef doğrultusunda, yerleşimin mekan kalitesinin artırılmasının yanısıra, ortak semt kimliğinin oluşturulmasına katkı sağlayacak etkinlikler (sergiler, konserler, festivaller vb.) düzenlenmesi, semt için kurumsal kimlik oluşturacak çalışmaların (amblem, web sitesi, dernek kurma vb.) yapılması yönünde öneriler geliştirilmiş, tüm bu adımların gerçekleştirilebilmesi için bir yol haritası çizilmiştir.

B. Uygulamaya Yönelik Proje Geliştirme

Doğrudan yerel yönetimlerce talep edilen projeler  arasında Tarsus Belediyesi için Mimarlık Fakültesi ile birlikte hazırlanan “Tarsus Tarihi Ticaret Merkezi Kentsel Tasarım Projesi” yer almaktadır.

Proje Alanı

Proje alanı, Tarsus kentinin merkezi iş alanında, geleneksel ticaretin ve zanaatın sürdürüldüğü tarihi ticaret merkezi niteliği gösteren bir kentsel alandır.

Alan, geçmişten günümüze dek sürdürdüğü geleneksel ticaret işlevinin yansıması olarak, ürettiği doku ile kendine özgü bir kentsel alan olarak belirmektedir. Söz konusu kentsel doku, kuzeyindeki Roma Yolu ve Saint Paul Kuyusu, güneyinde Saint Paul Kilisesi ve Gözlükule Höyüğü, batısında Cleopatra Kapısı ve doğusunda Hz. Danyal Cami, Makam Cami gibi kentin tarihi kimliğini vurgulayan odaklar ile çevrelenmiş bir konumda yer almaktadır.

Bir başka deyişle alan, kuzeyinde St. Paul Kuyusu ile birlikte geleneksel konut dokusunu içine alan cami, bedesten ve hamam gibi, dönemin kentsel merkez kullanımlarını simgeleyen yapılar ile Osmanlı dönemi konut dokusunu ve mekansal özelliklerini taşıyan kentsel sit alanı ve güneyinde Gözlükule Höyüğü’nü kapsayan arkeolojik sit alanı ile kentin kuzey ve güneyindeki tarihi dokunun sürekliliğini sağlayan oldukça merkezi bir noktada bulunmaktadır.

Kentte yaşanan gelişmeler, alanın kendine özgü niteliklerinin ve genel karakterinin bozulmasına, yapıların bakımsızlığı, tarihsel  değerlerin yeterince korunmaması nedeniyle dokunun okunurluğunun ve canlılığının yitirilmesine yol açmıştır. Bugünkü haliyle Tarsus kenti için tarihsel, kültürel, fiziksel ve işlevsel anlamda önemli bir yeri olan proje alanı, kent içindeki özgün niteliğini kaybederek bir çöküntü bölgesi olma eğilimi göstermektedir.

Proje Vizyonu

Tarsus’un antik dönemden bu yana taşıdığı tarihi önemi vurgulamak üzere, mekanda kentin bu niteliğini yansıtacak dokunun okunurluğunu ve değerini artırarak Tarsus’un tarihi kent kimliğinin güçlendirilmesidir.

Proje Hedefi

Kentin tarihi kimliğinin güçlendirilmesi için proje alanında, tarihi ve ticari yapı ve kentsel öğelerin yenilenerek sürekliliğinin sağlanması ve kullanılırlığının artırılması ile kentin tarihi, kültürel birikiminin hem alanın kullanıcıları hem de kent dışından ziyaretçiler tarafından tercih edilen bir cazibe odağı olması, ayrıca, alanın, kullanılarak yaşatılması ve kendine özgü niteliklerinin sürdürülmesi hedeflenmektedir.

Proje Amacı

Proje ile temel olarak, yukarıda konumu ve bugünkü durumu tanımlanan proje alanının, sağlıklılaştırılması ve canlandırılması, alanın tarihi ticari kimliğinin sürdürülmesi için çevresindeki tarihi doku ile ilişkisinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Projenin Yöntemi

Projede öncelikle alan genelinde tespitler yapılmış, sorun ve olanaklar belirlenmiş, alan kullanıcılarına ticaret anketleri uygulanmış ve sözlü tarih görüşmeleri yapılmıştır. Tüm bu arazi çalışmasının ardından, alanın kent içindeki tanımı ve kimliğini ortaya koymak, çevresindeki tarihi doku ile ilişkisini kurgulamak üzere kavramsal bir pafta, alandaki yapılaşma ve dokuyu göstermek üzere bir fotoğraf paftası, alandaki kullanımları ve dağılımlarını ortaya koymak üzere bir işlev paftası, açık alan kullanımı, kentsel peyzaj, mülkiyet, boşluk-doluluk, kat sayısı, tescilli yapı, yapı niteliği, uaşım ve erişim durumuna ilişkin tespit paftaları üretilmiştir.

Mevcut durum ve sorun-olanaklara ilişkin  tespitlerin ardından yapılan analizler sonrasında, alanda beliren karakter bölgeleri birer program alanı olarak tanımlanmış ve sınırları belirlenmiştir.

Tespit, analiz ve program alanlarının belirlenmesinin ardından, alan geneline ilişkin temel tasarım yaklaşımı ve ilkeler belirlenmiştir. Bu genel yaklaşım ve ilkeler, bir alt ölçekte, tanımlanan program alanları için detaylandırılmıştır. Ardından, sokak, ada, cephe, yapı, ölçeğindeki yaklaşım, ilke ve kararları belirlenmiştir.

Projenin Temel Tasarım Yaklaşımı ve İlkeleri 

Alanın proje hedef ve amacına uygun olarak yeniden kente kazandırılması için temel alınan genel ilkeler:

VI. A. Alanın Karakterinin Güçlendirilmesi
A. 1. Alana özgü peyzajın korunması ve geliştirilmesi
A. 2. Alana özgü yapı ve/veya kentsel öğelerin iyileştirilmesi, koruma koşullarının belirlenmesi, kullanımının sağlanması için gerekli öneri ve/veya önlemlerin oluşturulması
A. 3. Alanın kendine özgü sokak dokusunun korunması
A. 4. Alana özgü yapı malzemeleri ve yapım tekniklerinin kullanımının esas alınması
A. 5. Alanda yerel kültür öğeleri ve geleneksel ticaret/üretimin sürüdürlmesinin sağlanması

VI. B. Alanda Çeşitliliğin Sağlanması
B. 1. İlişkili kullanımların birlikteliğinin sağlanması
B. 2. Alanda kullanım çeşitliliğinin ve canlılığın sağlanması
B. 3. Günün her saatinde kullanılabilecek arazi kullanım dağılımının sağlanması

VI. C. Tasarım Sürecinde Kullanıcı Katılımı
C. 1. Alanda kullanıcıların oluşturacağı inisiyatiflern oluşturulmasının sağlanması
C. 2. Tespit karar ve uygulama aşamalarında kullanıcıların aktif rol üstlenmesinin sağlanması
C. 3. Alanın yerel kimliğinin, projeye yansıtılabilmesi için kullanıcılarla iletişim halinde olunması

Proje Kapsamında Gerçekleştirilen Çalışmalar

Projenin kapsamında yapılan çalışmalar şöyledir;

VII.A. Tespit Aşaması: Proje kapsamında yapılan çalışmaların ilk aşaması olan tespit aşamasında, arazide yapılan çalışmalar ile proje alanının kendine özgü nitelikleri ve günümüzdeki durumuna ilişkin olarak;

  • alanın kent içindeki konumu, anlamı ve önemi,
  • alanın ve alanda yer alan yapıların mevcut durumu, kullanımlar ve kullanıcılara ilişkin fotoğraflar,
  • mülkiyet durumu,
  • kentsel peyzaj,
  • açık alan kullanımı,
  • işlevler,
  • tescil durumu,
  • kat sayısı ve
  • ulaşım-dolaşım,
  • yapı niteliği

vb. konulara yönelik tespitler yapılmış ve elde edilen veriler paftalar üzerinde gösterilmiştir. Tespitlerden, anket çalışması ve kullanıcılar ile yüz yüze yapılan görüşmelerden elde edilen veriler doğrultusunda, proje alanı ve yakın çevresine ilişkin sorunlar ve olanaklar belirlenmiştir.

VII. B. Analiz Aşaması:
Yapılan tespitler, belediye yetkilileri ve tarihi çarşının kullanıcıları ile yapılan toplantılarda ortaya konan sorunlar ve beklentiler ile elde edilen veriler ve projenin vizyonu/hedefi ve amacı doğrultusunda değerlendirmeler yapılmış, elde edilen sonuçlar analiz paftalarında ifade edilmiştir.

VII. C. Karar Aşaması:
Yapılan tespitler ve ardından elde edilen analizler doğrultusunda, alan bütününe ilişkin temel kararlar üretilmiştir. Bu kapsamda, protokol ve projenin kapsamı gereği, alana yönelik geliştirilen tüm müdahale kararları üst ölçekten alt ölçeğe doğru detaylandırılmış (alan bütünü, ada ve yapı ölçeğinde) ve tarihi çarşıya yapılacak her türlü fiziki müdahaleyi yönlendirmek üzere bir  “yapılaşma rehberi” hazırlanmıştır.

VII. D. Alt Proje Alanlarının Tanımlanması:
Planlama alanı sınırları içinde, tarihi çarşının canlandırılması için öncelikli olarak ele alınması gereken alt proje (kamu proje) alanları tarif edilmiştir. Bunlar; “Kemer Kapı Giriş Projesi”, “Konak Meydanı Projesi”, “Gözlükule Giriş Kapısı Projesi”, “Gön Hanı Çarşısı Projesi”  ve “Kuyumcular Sokak Yayalaştırma Projesi” dir.

Yapılan bu çalışmalar ile Tarsus Tarihi Ticaret Merkezi’ne yönelik temel müdahaleler ve müdahale yönetmleri belirlenerek, uygulama projelerinin yapılması ve ardından da uygulamanın gerçekleştirilmesi için gerekli stratejiler geliştirilmiştir.